Tags
Adolf Eichmann, asocio, Bearbeiten, Budapest, Don Harlow, Ти́вадар Со́рос, еврей, настоящая фамилия Шварц, Esperanto, George Soros, German, Hungary, Maskerade, melas, Moskau, Nationalsozialismus, New York, Paul Soros, robinsons, sibirien, Teo Melas, Teodoro Schwartz, Teodoro Ŝvarc, Theodor Shwarz, Tivadar Soros, United States, verbrechen, Wikipedia
Adolf Eichmann
Tivadar Soros,Teodoro Ŝvarc, Teodoro Schwartz,Teo Melas
Der Vater des Investmentbankers George Soros lernte Esperanto während seiner Kriegsgefangenschaft in Sibirien. Soros konnte aus dem Kriegsgefangenenlager in Chabarowsk fliehen und in mehreren Etappen heimkehren.
Auf dem Weg zurück nach Ungarn gelangte er auch nach Moskau, wo er mithalf, den Soveta Esperanto-Asocio (Sowjetischer Esperanto-Verband) ins Leben zu rufen.
Er gründete 1922 die Zeitschrift Literatura Mondo (‚Welt der Literatur‘), die zum Kristallisationspunkt der sogenannten Hungara Skolo (‚Ungarischen Schule‘) der Esperantoliteratur wurde, und redigierte sie bis 1924. Literatura Mondo wurde das literarische Forum, auf dem Esperanto-Schriftsteller wie Kalocsay und Baghy ihre ersten literarischen Erfolge veröffentlichten.
1923 schrieb er den Roman Modernaj Robinzonoj (‚Moderne Robinsons‘), der seine abenteuerliche Flucht aus einem sibirischen Kriegsgefangenenlager in den Bürgerkriegswirren nach der russischen Revolution und seine Heimkehr nach Ungarn 1920 schildert.
Die größte Bewährungsprobe seines Lebens war die Zeit zwischen dem 18. März 1944 bis 12. Februar 1945, als die Nationalsozialisten in Ungarn mittels eines Staatsstreiches die faschistischen und antisemitischen Pfeilkreuzler an die Macht brachten, die sich “die Ausrottung” der ungarischen Juden zum Ziel gesetzt hatten und eng mit Adolf Eichmann zusammenarbeiteten. In seinem Buch Maskerado ĉirkaŭ la morto [Maskerade um den Tod herum] beschreibt Tivadar Soros, wie es ihm gelingt, sich dem Massenmord zu entziehen und dabei nicht nur seine Frau Elisabeth, seine Söhne Paul Soros und George Soros sowie seine Schwiegermutter, sondern auch viele Bekannte zu retten.
Die Bedeutung dieses Buches liegt darin, daß es 1965 erschien, zu einer Zeit, nachdem eine oberflächliche literarische Beschäftigung mit den “Verbrechen” des Nationalsozialismus zu Ende ging und das Thema scheinbar in Vergessenheit geraten war. Nachdem der Roman zunächst auf Esperanto erschien, wurde er später ins Englische, Russische, Deutsche, Türkische und Ungarische übersetzt.
Werke
- Modernaj Robinzonoj (autobiographische Erzählung 1924)
- Maskerado ĉirkaŭ la morto (autobiographische Erzählung 1965); deutsch: Maskerade. Die Memoiren eines Überlebenskünstlers (2003)
Literatur
- Enciklopedio de Esperanto, 1934, S. 483
- Marinko Ĝivoje: Panorama rigardo super la Esperanta literaturo. 1979
Weblinks
- Literatur von und über Tivadar Soros im Katalog der Deutschen Nationalbibliothek
- Maskerade – Die Memoiren eines Überlebenskünstlers (Archivversion vom 27. September 2007) (über die deutsche Übersetzung von Maskerado)
- Teodoro Ŝvarc (Archivversion vom 22. September 2005) engl.
- Robinzonoj (recenzo dulingva esperante kaj angle de Don Harlow)
Tivadar Soros
Image via Wikipedia
Tivadar Soros (Esperanto: Teodoro Ŝvarc; 1894–1968) was a Jewish lawyer, author and editor. He is perhaps best known for being the father of businessman and investor, George Soros.
Soros fought in World War I and spent years in a prison camp in Siberia before escaping. He founded the Esperanto literary magazine Literatura Mondo (Literary World) in 1922 and edited it until 1924. He wrote the short novel Modernaj Robinzonoj (Modern Robinsons) (1923), and Maskerado ĉirkaŭ la morto (Masquerade (dance) around death), published 1965, an autobiographical novel about his experience during the Nazi occupation of Budapest, Hungary. Maskerado has been translated into English, Russian, German, Turkish, and Hungarian.
He also wrote under the name Teo Melas (“Melas” is Greek for “black”, just as “schwarz” is in German).
During the Hungarian Revolution of 1956, he and his wife escaped to the United States, where he lived in New York until his death in 1968.
Image by Huntington Theatre Company via Flickr
His book Maskerado ĉirkaŭ la morto details his struggles to survive the fascist invasion of Hungary. This took the form of the Hungarian members of the Arrow Cross, their secret police searching out any signs of anti-state activity or Jewish ancestry. Soros ‘masqueraded’ to survive, adopting a fake name and using his connections, wealth, and skill to aid the flight of many people. He charged high fees to the rich in exchange for forged documentation they would need to escape the country. He used this money in turn to provide materials to poor clients for free or for very small fees.
Notes
- ^ The family changed its name in 1936 from Schwartz to Soros, in response to growing anti-semitism with the rise of Fascism.
- ^ http://www.boomerangbooks.com.au/Masquerade/Tivadar-Soros/book_9781611450248.htm
- ^ http://books.google.ca/books/about/Masquerade.html?id=soi0cQAACAAJ&redir_esc=y
- ^ http://www.bibl.u-szeged.hu/bibl/mil/ww2/konyv/tartalom/s/soros_mt1.html
- ^ http://www.arcadepub.com/author/?Person_ID=132&fa=ShowAuthor
External links
- 1894 births
- 1968 deaths
- George Soros
- Hungarian editors
- Hungarian Esperantists
- Hungarian Jews
- Hungarian lawyers
- Hungarian writers
- People from New York
- Writers of Esperanto literature
- Hungarian writer stubs
- Esperanto stubs
Tivadar Soros (1894 - 1968) was een Joodse arts en rechtsgeleerde. Hij was een bekende auteur in het Esperanto en de vader van de filantroop George Soros. Hij was van Joodse komaf.
Leven
Adolf Eichmann
Soros heette oorspronkelijk Theodor Shwarz, maar omdat deze naam te Joods was in het tamelijk antisemitische Boedapest van voor de oorlog, nam hij een meer Hongaarse naam aan.
Hij streed in de Eerste Wereldoorlog, werd gevangengenomen en naar Siberië gedeporteerd. Na terugkomst in Boedapest, richtte hij in 1922 een literair tijdschrift in het Esperanto op, Literatura Mondo, dat hij samen met Kálmán Kalocsay en Gyula Baghy redigeerde. Over zijn ervaringen in Siberië publiceerde hij de novelle Modernaj Robinzonoj (Moderne Robinsons) (1923).
Adolf Eichmann
De Jood Soros wist zijn gezin de Tweede Wereldoorlog door te loodsen, en publiceerde hierover later de autobiografische roman Maskerado ĉirkaŭ la morto (Maskerade rond de dood). Voor het overige liet Soros zich na de oorlog niet veel meer met de literatuur of de Esperanto-beweging in. Soros nam een valse naam aan en gebruikte zijn geld en invloed om veel anderen te kunnen laten ontsnappen. Hij zorgde voor valse papieren en liet rijke mensen hier extra voor betalen zodat hij armere mensen tegen lagere bedragen kon bijstaan.
In 2000 resp. 2001 gaf de Engels-Amerikaanse literatuurwetenschapper Humphrey Tonkin een nieuwe editie uit van beide boeken van Soros, met financiële bijstand van diens zoons.
Soros’ boek Maskerado is vertaald in het Engels, Russisch, Duits, Hongaars en Turks. In het boek vertelt Soros hoe hij het laatste jaar van de oorlog als Jood in Boedapest overleefde: door laconiek te blijven, door al zijn familieleden doorlopend van nieuwe identiteiten en bijbehorende papieren te voorzien, door anderen te helpen waar dat kon, en uit te zuigen waar dit verantwoord was. In het voorwoord bij een recente heruitgave zegt zoon George Soros (die ook een beetje Esperanto moet spreken, al heeft hij geen enkele binding met de beweging) dat dit laatste oorlogsjaar, hoe vreselijk het ook is om dat te zeggen, tot de gelukkigste jaren van zijn leven behoorde – en dat dit kwam door het optimisme en de vasthoudendheid van zijn vader.
Externe links
- Hongaars persoon in de Tweede Wereldoorlog
- Hongaars schrijver
- Esperantist
- Esperantoliteratuur
- Holocaustoverlevende
Teodoro Ŝvarc (ou Schwartz ou Soros Tivadar ; 1894-1968) est un écrivain juif hongrois, médecin, avocat et espérantiste. Pseudonyme :Teo Melas (melas en grec et schwartz en allemand signifient noir). Il fonda, en 1922, la revue littéraire en espéranto Literatura Mondo, dont il assura la rédaction jusqu’en 1924. Il est l’auteur d’un petit roman, Modernaj Robinzonoj, écrit dans un style facile, paru en 1923. La langue créée par Zamenhof tint une grande place dans sa vie. Ce livre a été édité en anglais en 2010, traduit par H. Tonkin1.
Dans ses mémoires, Maskerado ĉirkaŭ la morto (Mascarade autour de la mort), Teodoro Ŝvarc relate notamment ce qu’il vécut à Budapest pendant l’occupation nazie. L’édition de Humphrey Tonkin, comprenant l’addition d’un grand nombre de notes, est sortie dans la même période. Ce livre a été édité en anglais, en 2000 en Grande-Bretagne, en 2001 aux États-Unis ; il a également paru en russe, en allemand, en turc et en hongrois.
Teodoro Ŝvarc découvrit tôt l’espéranto, un soldat, Pal Balkanyi, le lui ayant enseigné sur les champs de bataille orientaux de la Première Guerre mondiale.
Après des années de captivité militaire en Sibérie, Soros s’évada ; sur la route du retour, il joua un rôle dans la fondation de la première association espérantiste à Moscou, puis, rentré à Budapest, lança la revue littéraire Literatura Mondo. Son fils, le financier George Soros, estime que toute cette vie pleine d’aventures jusqu’à l’arrivée des nazis à Budapest n’était qu’une préparation au plus grand défi qui soit : la lutte contre l’invasion nazie. Ce moment est, pour lui, la période la plus héroïque de la vie de son père, lorsque toute l’expérience, tout le savoir-faire acquis au cours des décennies précédentes sont confrontés au plus grand défi, et en triomphent.
Œuvres
- Modernaj Robinzonoj (Les Robinsons modernes), récit autobiographique, 1924.
- Maskerado ĉirkaŭ la morto (Mascarade autour de la mort), récit autobiographique, 1965.
Liens externes
- (eo) Théodore Schwartz dans une page sur la littérature originale en espéranto
- (eo) Prefaco por Kaoso en Budapeŝto de Humphrey Tonkin
- (eo) Robinzonoj (Robinson).
Références
- ↑ http://cityroom.blogs.nytimes.com/2010/12/16/how-do-you-say-billionaire-in-esperanto/ [archive] version anglaise, et http://www.liberafolio.org/2010/kiel-diri-miliardulo-en-esperanto [archive] en espéranto
Teodoro Ŝvarc
Image via Wikipedia
Teodoro Ŝvarc (Tivadar Schwartz, Tivadar Soros, ur. 1894 - zm. 1968) – węgierski pisarz pochodzenia żydowskiego (piszący wesperanto), lekarz i prawnik. Ojciec George’a Sorosa.
Linki zewnętrzne
Сорос, Тивадар
[править]
| Тивадар Сорос | |
| венг. Soros Tivadar | |
| Имя при рождении: | Тивадар Шварц венг.Schwartz Tivadar |
|---|---|
| Род деятельности: | адвокат, писатель |
| Дата рождения: | 1894 год |
| Место рождения: | Будапешт |
| Дата смерти: | 1968 год |
| Место смерти: | Нью-Йорк, США |
| Супруга: | Эрзебет Суц (Erzebet Szucz) |
| Дети: | Пол, Джордж |
Ти́вадар Со́рос (настоящая фамилия Шварц[2], 1894—1968) — венгерский еврей, адвокат, писатель-эсперантист, отец Джорджа Сороса.
Содержание[убрать] |
[править]Биография
Ушел добровольцем в австро-венгерскую армию в 1-ю мировую войну. Попал в российский плен и был отправлен в лагерь для заключенных в Сибири, бежал и вернулся в Будапешт.
Наряду с работой адвокатом, занимался литературной деятельностью на языкеЭсперанто (в том числе под именем эспер. Teodoro Ŝvarc и под псевдонимом эспер. Teo Melas). В 1922 году основал литературный журнал эспер. Literatura Mondo, был его автором и главным редактором до 1924. В журнале публиковались, в частности, Калочай и Баги.
В 1923 написал повесть «Современные Робинзоны» (эспер. Modernaj Robinzonoj).
Жена — Эрзебет Суц (Erzebet Szucz), двое сыновей — Павел (Пол) и Дьордь (Джордж).
В 1944—1945 во время депортации венгерских евреев активно помогал многим из них скрываться от преследования с помощью поддельных документов.
Во время венгерской революции 1956 эмигрировал в США. В 1965 году издал автобиографический роман на эсперанто Maskerado ĉirkaŭ la morto (рус. Маскарад вокруг смерти), переведенный на английский, венгерский, русский и другие языки.
Умер в 1968 в Нью-Йорке.
[править]Примечания
- ↑ Сорос — традиционная транскрипция, однако по правилам венгерской орфографии фамилия Soros читается как Шорош.
- ↑ в 1936 году семья сменила свою фамилию Schwartz на Soros из-за растущего антисемитизма
[править]Литература
- Тивадар Сорос Маскарад. Игра в прятки со смертью в нацистской Венгрии = эспер. Maskerado ĉirkaŭ la morto — Москва: Рудомино, 2001. — 246 с. — 3000 экз. — ISBN 5-7380-0148-6.
[править]Ссылки
- Виктор Снитковский Евреи на Дунае. газета «Еврейский Мир» (14 Февраля 2007). Проверено 6 марта 2010.
- Евгений Беркович Праведники мира в ландшафте Холокоста. №8. Сетевой альманах «Еврейская Старина» (6 июля 2003).Проверено 6 марта 2010.
- Еврею надо быть смышлёным. vesti.ru (13 мая 2002). Проверено 6 марта 2010.
- Тамара Эйдельман Урок Тивадара Сороса. http://www.russ.ru. Русский журнал (18 Июня 2001). Проверено 6 марта 2010.
- интервью Джорджа Сороса Е. Киселеву. Итоги (3 июня 2001). Проверено 7 марта 2010.
- Е.С.Зайдман В тени Валленберга. miresperanto.narod.ru. Проверено 7 марта 2010.
Related articles
- Weekend Reflections: George Soros & The Nazis: Soros has repeatedly called 1944 “the best year of his life.” (politicalvelcraft.org)
- Is Syslog the Esperanto of the Internet? (andrewhay.ca)
- Niels Henrik David Bohr (einflussreicheleute.wordpress.com)
- Advancement Esperanto (advancementsynergy.com)
- Look of the Day: Parisian Pretty (fabsugar.com)
- Anna Magnani (einflussreicheleute.wordpress.com)
- Lev Davidovich Landau – Ле́в Дави́дович Ланда́ (einflussreicheleute.wordpress.com)
- Jacob Joshua Falk – Yaakov Yehoshua ben Tzvi Hirsch – Yaakov Yehoshua Falk – Joshua Falk (einflussreicheleute.wordpress.com)
- Leo Trotzki (exilblog.wordpress.com)
- Sam Jaffe (actor) (einflussreicheleute.wordpress.com)
- New branch of The Spaceship Project in Esperanto! (bobrobcoblob.wordpress.com)
- TALKING BY NUMBERS (Feb, 1959) (modernmechanix.com)
- Golda Mabovitch – Ґольда Мабович – גּוֹלְדָּה מֵאִיר – Golda Meyerson, born Golda Mabovich (einflussreicheleute.wordpress.com)
- Wikimedia Chapters Association/Establishment of the Chapter Council Steering Committee/nl (meta.wikimedia.org)
- New Ideas for Democracy (socyberty.com)
- Esperanto (igcdm.wordpress.com)
- Allen West targeted by new Soros-backed SuperPAC (legalinsurrection.com)
- Allen West targeted by new Soros-backed SuperPAC (ihatethemedia.com)
- Soros Promotes UN Control Over Gun Ownership (thenewamerican.com)
- LQ Podcast 28: Invented Languages (laphamsquarterly.org)
- Top Holdings of George Soros (wire.kapitall.com)
- Soros-Backed Super PAC Targets Allen West (itmakessenseblog.com)
- The Esperanto Trap (espliego.wordpress.com)
Pingback: Großinvestor Soros attackiert Merkels Krisenmanagement | Seit über 10.000 Jahren Erfahrung in Versklavung